Zdjęcie: Yanek / fotopolska.eu, Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0. Pomniejszono i skompresowano; miniatury mogą być kadrowane. Zdjęcie udostępniane na tej samej licencji.
Elektrownia Straszyn na Raduni rozpoczęła pracę w październiku 1910 roku. Jej historia łączy produkcję prądu z gospodarowaniem wodą. Datę uruchomienia potwierdza operator obiektu.
Elektrownia, którą warto oglądać jako cały zespół
Obiekt znajduje się w Straszynie, w powiecie gdańskim. W lutym 2026 roku Radio Gdańsk poświęciło mu audycję z udziałem przedstawiciela Energi. Relacja wymienia nie tylko budynek siłowni, lecz także dwa kanały odpływowe, jaz z kaskadą i historyczne budynki pracownicze. To dobry punkt wyjścia do poznawania elektrowni: maszyny są tylko częścią większego układu.
Oglądając podobne obiekty, warto więc zwrócić uwagę na drogę wody przed turbiną i po jej opuszczeniu. Architektura, kanały i urządzenia piętrzące pomagają zrozumieć, dlaczego elektrownia powstała właśnie w danym miejscu. W przypadku Straszyna ten krajobraz uzupełnia zbiornik nazywany Jeziorem Goszyńskim lub Straszyńskim. Źródło: Radio Gdańsk.
Od ochrony przed wezbraniami do odbudowy po wojnie
Zbiornik powstał z myślą o ograniczaniu wiosennych wezbrań i zatrzymywaniu rumowiska. Rozbudowę elektrowni zaplanowano w 1935 roku, a dodatkowy hydrozespół uruchomiono w 1937 roku.
Po zniszczeniach wojennych i odzyskaniu wywiezionego wyposażenia elektrownia wznowiła dostawy: 19 czerwca 1945 roku zasiliła gdańskie tramwaje. Odbudowa infrastruktury energetycznej wspierała więc przywracanie transportu miejskiego. Źródło: Energa Wytwarzanie.
Turbiny i moc — dlaczego trzeba sprawdzać datę danych?
W Straszynie pracują dwa poziome hydrozespoły z turbinami Francisa oraz pionowy z turbiną śmigłową. Takie zestawienie różnych konstrukcji jest ciekawym przykładem rozbudowy istniejącego obiektu. Współczesna karta operatora potwierdza typy maszyn, ale sposób przedstawienia mocy w jej tabelach jest niejednoznaczny. Nie należy więc mechanicznie dodawać widocznych tam liczb. Karta techniczna operatora.
Artykuł naukowy z 2008 roku podaje dla Straszyna moc zainstalowaną 2,45 MW i spad 13,9 m. Są to parametry przytoczone z tego opracowania, a nie deklaracja aktualnych danych pomiarowych. Autorzy zwracają uwagę, że modernizacje elektrowni Raduni prowadziły do stosowania różnych turbin na jednym spadzie, między innymi w celu dopasowania przepływów do pracy zespołu obiektów. Źródło: „Inżynieria Rolnicza”, 9(107)/2008.
Jak woda zamienia się tutaj w energię elektryczną?
Zasada jest wspólna dla klasycznych hydrozespołów: przepływ wody przez turbinę obraca wirnik i wał, a generator przetwarza energię mechaniczną w elektryczną. Typ wirnika i sposób regulacji zależą od konstrukcji maszyny. W naszym poradniku wyjaśniamy szczegółowo budowę i zasadę działania turbiny Francisa.
Przy analizowaniu elektrowni warto rozróżniać moc od produkcji energii. Moc wyrażona w megawatach nie mówi jeszcze, ile megawatogodzin obiekt wytworzy w ciągu roku. Potrzebne są między innymi informacje o dostępności wody, czasie pracy i sprawności. Do pierwszych obliczeń dla własnych założeń służy kalkulator mocy elektrowni wodnej MEW24. Wynik szacunkowy nie zastępuje danych eksploatacyjnych Straszyna.
Porównując takie obiekty, dobrze zadawać trzy oddzielne pytania: jaką moc mają urządzenia, jaki przepływ mogą przyjąć i ile wody rzeczywiście jest dostępne. Nie są to wielkości zamienne. Duża maszyna nie oznacza stałej pracy z pełnym obciążeniem, a pojedyncza wartość spadu nie opisuje całego roku. Dlatego historyczne zestawienie parametrów jest punktem wyjścia do poznawania techniki, lecz nie gotowym modelem finansowym inwestycji. Taki model wymaga własnych, aktualnych danych oraz jawnych założeń.
Zbiornik ma również znaczenie dla zaopatrzenia w wodę
Według Energi budowa ujęcia wody pitnej dla Gdańska w 1983 roku przyniosła objęcie zbiornika ochroną i zakończenie wcześniejszej rekreacji. Nie należy traktować opisu elektrowni jako zaproszenia do kąpieli. Źródło: operator.
Straszyn na szlaku elektrowni Raduni
Powiat Gdański opisuje pieszo-rowerowy Szlak Elektrowni Wodnych, prowadzący od Rutek przez kolejne miejscowości nad Radunią do Pruszcza Gdańskiego. Straszyn jest jednym z jego punktów. Trasa pozwala zestawić różne rozwiązania hydrotechniczne i architekturę przemysłową, zamiast oglądać każdą siłownię w oderwaniu od rzeki. Opis szlaku nie jest jednak potwierdzeniem dostępności wnętrz elektrowni. Źródło: Powiat Gdański.
W cyklu MEW24 można już przeczytać o elektrowni Łapino oraz Bielkowie. Straszyn uzupełnia tę opowieść o obiekt, w którym historia elektryfikacji spotyka się z nadal istotną gospodarką wodną.