„Zapora Pilchowice 3”, fotografia z 22 sierpnia 2017 r. Autor: Kacper Malina / Wikimedia Commons, CC BY 3.0. Zdjęcie pomniejszono. Zdjęcie archiwalne; nie przedstawia aktualnego stanu prac.
Po Leśnej nad Kwisą zaglądamy nad Bóbr. Pilchowice I to opowieść o tym, jak połączyć zbiornik wodny, monumentalną budowlę i maszyny wytwarzające prąd. To również dobry przykład, dlaczego przy poznawaniu elektrowni warto zajrzeć głębiej niż do tabeli z jedną liczbą określającą moc.
Od ochrony przed powodzią do produkcji prądu
Według TAURON Ekoenergii prace przy stopniu wodnym rozpoczęto w 1903 roku, a oficjalne otwarcie zapory odbyło się 16 listopada 1912 roku. Inwestycja była częścią programu ochrony przeciwpowodziowej. Produkcja energii stanowiła dodatkowy cel zagospodarowania rzeki. Początkowo elektrownia miała pięć turbozespołów; szósty dołączono w 1921 roku. [1]
W latach 2013–2014 zakład przeszedł modernizację obejmującą wymianę części zespołów i przebudowę istniejących urządzeń. Historyczny obiekt nie oznacza więc, że cała jego technologia pozostała niezmieniona od otwarcia. [1]
Pilchowice I w liczbach
| Parametr | Dane publikowane przez operatora |
|---|---|
| Rzeka i gmina | Bóbr, gmina Wleń |
| Rodzaj elektrowni | Zbiornikowa |
| Liczba turbozespołów | 6 |
| Typ turbin | Francis |
| Wysokość zapory | 62 m |
| Długość zapory w koronie | 270 m |
| Spad podany w tabeli turbin | 38 m |
Dane: karta obiektu oraz zestawienie elektrowni TAURON Ekoenergii. [1] [2]
Ile mocy ma elektrownia? Uwaga na różne parametry
Zbiorczy wykaz operatora podaje dla Pilchowic I moc zainstalowaną 7,585 MW oraz osiągalną 9,200 MW. Jednocześnie karta obiektu zawiera parametry turbin po modernizacji, których nie należy utożsamiać z jedną potwierdzoną wartością mocy elektrycznej całego zakładu. Publiczne tabele wymagają wyjaśnienia przez operatora, dlatego nie przedstawiamy żadnej z tych liczb jako bezspornie aktualnej mocy po wszystkich modernizacjach. [2] [1]
Dla czytelnika planującego własną inwestycję to praktyczna wskazówka: porównując oferty urządzeń, trzeba sprawdzić, czego dotyczy podana wartość. Moc turbiny, parametry generatora i wynik osiągany przez kompletną instalację nie są automatycznie tym samym. Warto także zapytać, dla jakiego przepływu i spadu określono dany parametr.
Dlaczego wysokość zapory nie wystarczy do obliczeń?
Elektrownia wykorzystuje przepływ wody i różnicę jej poziomów. Woda wprawia w ruch turbinę, która napędza generator. Na ilość możliwej do uzyskania energii wpływają zarówno przepływ, jak i spad. Tak opisuje podstawy działania energetyki wodnej amerykański Departament Energii. [3]
W Pilchowicach wysokość zapory i spad przypisany turbinom są różnymi wielkościami. W kalkulacji mocy należy korzystać z odpowiedniego spadu roboczego, z uwzględnieniem strat, a nie z wysokości całej konstrukcji.
Możesz prześledzić tę zależność w kalkulatorze mocy elektrowni wodnej MEW24. Zmień jeden parametr, pozostawiając pozostałe bez zmian, i porównaj wyniki. To ćwiczenie pokazuje zależności fizyczne; nie jest prognozą produkcji Pilchowic ani doborem urządzeń dla konkretnej lokalizacji. Do oceny rocznej produkcji potrzebny jest także przebieg dostępnych przepływów w czasie.
Modernizacja wymaga także kontroli środowiskowej
W komunikacie opublikowanym 16 lipca 2026 roku RDOŚ we Wrocławiu opisała kontrolę warunków ochrony gatunkowej i oddziaływania na obszar Natura 2000 przy modernizacji obiektów zbiornika Pilchowice. Zgodnie z tym komunikatem analizowano dokumenty i wyjaśnienia inwestora. Jest to informacja o stanie postępowania opisanym w lipcu, a nie potwierdzenie jego obecnego wyniku. [4]
Przykład przypomina, że ocena elektrowni wodnej powinna obejmować zarówno urządzenia i bezpieczeństwo budowli, jak też rzekę oraz przyrodę wokół zbiornika. Samo odnawialne źródło energii nie zastępuje oceny skutków konkretnej inwestycji.
Kolejny przystanek w poznawaniu polskich elektrowni
Pilchowice warto poznawać jako cały układ: zbiornik, zaporę, drogi przepływu wody i elektrownię. Dopiero razem wyjaśniają, skąd bierze się możliwość wytwarzania prądu. W poprzednim odcinku opisaliśmy elektrownię wodną Leśna na Kwisie. Zestawienie obu obiektów pozwala lepiej zrozumieć, jak historia dolnośląskich zbiorników łączy się z rozwojem energetyki wodnej.